Municipality of Exombourgo, Tinos
 
 
  Η ιστορία της Τήνου
ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΑΡΧΟΥ
ΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣ
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ
ΑΛΛΑ
 


Ιστορία περιοχής

 

ΚυκλάδεςΈκταση: 197 τ. χμ.

Κάτοικοι:9.701

Οικισμοί: 62

 

 

Η Τήνος είναι το τρίτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων μετά την Άνδρο και τη Νάξο. Ανήκει στις βόρειες Κυκλάδες και βρίσκεται νοτιοανατολικά της Άνδρου και βορειοδυτικά της Μυκόνου. Η απόσταση από την Άνδρο είναι μόλις (στο σημείο που ονομάζεται Στενό) 1/2 μίλι ενώ οι κοντινότερες ακτές της Μύκονου απέχουν περίπου 11 μίλια. Νοτιοδυτικά του νησιού και σε απόσταση 9 μιλίων βρίσκεται η πρωτεύουσα του νόμου, η Σύρος. Ο Τσικνιάς που βρίσκεται στα ανατολικά είναι το ψηλότερο βουνό του νησιού με 726 μ. ύψος. Στο κεντρικό τμήμα δεσπόζει ο απόκρημνος βράχος του Εξωμβούργου με 641 μ ύψος με την Αρχαία και Ενετική πόλη, το δε υψίπεδο του "πολέμου ο κάμπος" φαίνεται πως κρύβει πολλά μυστικά, τα οποία περιμένουν αυτόν που θα τα αποκαλύψει. Το συνολικό μήκος της ακτογραμμής της υπολογίζεται σε 114 χμ. και ο περίπλους των παραλίων της σε μικρή απόσταση από την ακτή απαιτεί πλου 37 περίπου ν. μιλίων.


Μυθολογία

Κατά ένα μύθο της Ελληνικής Μυθολογίας, ο θεός της θάλασσας ο Ποσειδώνας έστειλε στην νήσο αυτή ένα σμήνος πελαργών προκειμένου ν΄ απαλλάξει τους αρχαίους κατοίκους της από τα πολλά φίδια που το είχαν σχεδόν κατακλύσει. Έτσι οι κάτοικοι ευγνωμονώντας τον Ποσειδώνα και τη μυθική σύζυγό του Αμφιτρίτη ανήγειραν δύο ναούς στους οποίους και τους τιμούσαν ως προστάτες τους. Μάλιστα οι δύο αυτοί ναοί κατά τους ιστορικούς χρόνους εξελίχθηκαν σε μεγάλο θρησκευτικό κέντρο όπου οι προσκυνητές της ιερής Δήλου σταματούσαν πρώτα εδώ για κάθαρση. Πράγματι τα αρχικά ονόματα της νήσου ήταν Οφιούσα και Υδρόεσσα ή Υδρούσα από τα πολλά φίδια και τις πλούσιες πηγές της, εξ ου και η πλοκή του μύθου.


Ιστορικά στοιχεία

Η Τήνος είναι ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα του Ελληνισμού. Από το 1831 που ολοκληρώθηκε η οκτάχρονη κατασκευή του περίλαμπρου ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου έως και σήμερα το νησί φιλοξενεί χιλιάδες προσκυνητές που εναποθέτουν τις ικεσίες τους στην εικόνα της Παναγίας. Η Παναγία της Τήνου συνδέθηκε με τους αγώνες των Ελλήνων ενάντια στον Τουρκικό ζυγό (1821 -29) και την Ιταλική επίθεση (1940 - 41). Το Δεκαπενταύγουστο, άλλωστε, εκτός από τον Πανελλαδικό χαρακτήρα που λαμβάνει η γιορτή της Παναγίας, τιμώνται και οι πεσσόντες ναυτικοί του πολεμικού πλοίου "Έλλη", που τορπιλίστηκε στο λιμάνι της Τήνου τον Αύγουστο του 1940.

Επί εκατόν εβδομήντα οκτώ συναπτά έτη, το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα της Ευαγγελιστρίας που διοικεί "το προσκύνημα των απανταχού ορθοδόξων", αποτελεί το στυλοβάτη της ζωής του νησιού, γιατί σε μεγάλο βαθμό η οικονομική ζωή της Τήνου είναι συνδεδεμένη με τον Ναό της Παναγίας και γιατί παράλληλα έχει αναπτύξει αξιοσημείωτη δραστηριότητα σε εθνικούς, κοινωνικούς, φιλανθρωπικούς και εκπαιδευτικούς τομείς.

Η σχέση που έχουν οι περισσότεροι με την Τήνο, εξαντλείται σε ένα βιαστικό προσκύνημα στο Ναό της Παναγίας. Ωστόσο, πέρα από τον περίβολο της εκκλησίας απλώνεται μια ενδοχώρα που μαγεύει τον επισκέπτη με την ποικιλία των τοπίων, την ιδιομορφία των φυσικών στοιχείων και τη μοναδικότητα των κατοίκων της. Σε ελάχιστα μέρη του πλανήτη, η σκληρή πέτρα, το γόνιμο έδαφος και η αλμυρή θάλασσα συνδυάζονται τόσο αρμονικά σε λιγότερο από διακόσιες χιλιάδες στρέμματα γης.

Η πρώτη εμπειρία του επισκέπτη με την Τήνο, είναι οι ισχυροί άνεμοι. Πριν ακόμα πλησιάσει το καράβι στο λιμάνι της Χώρας, της πρωτεύουσας του νησιού, μπορεί κανείς να αισθανθεί τη λυσσώδη προσπάθεια του βοριά να τρομάξει τον "ξένο εισβολέα".

Οφιούσα, Υδρούσα, Νησί του Αιόλου. Τα ονόματα που συνοδεύουν την Τήνο από την αρχαιότητα, δεν εκφράζουν παρά τις ιδιαιτερότητες του νησιού: Πλήθος φιδιών ή κατ' άλλους κατάφυτη από κέδρους (φίδες ή εφίδες), άφθονα νερά και ισχυρούς βόρειους ανέμους.

Οι πρώτοι κάτοικοι της Τήνου ήταν Ίωνες και προέρχονταν από την Καρία της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με την παράδοση, το νησί πήρε τ 'όνομά του από τον πρώτο οικιστή του, τον Τήνο. Έχει, όμως καταγραφεί και η άποψη που συνδέει τη λαϊκή ονομασία "Οφιούσα" με την φοινική λέξη "Tannoth" (Τάνοθ ή Τένοκ) που σημαίνει ερπετό - φίδι.

Η Τήνος των αιώνων. Πελασγοί, Ίωνες, Αθηναίοι, Μακεδόνες, Πτολεμαίοι, Ρωμαίοι. Ευρήματα εντοπίζονται στο νησί ήδη από την νεολιθική εποχή και αργότερα τη γεωμετρική και την αρχαϊκή. Σ' όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας, όπως και σήμερα, ήταν φημισμένη για το μάρμαρό της και στο νησί υπήρχε παράδοση λιθογλυπτικής. Παράλληλα ήταν ονομαστή για το θρησκευτικό κέντρο του "Κοινού των Νησιωτών", το Ελληνιστικό ιερό του Ποσειδώνα (κυρίως ως μεγάλου ιατρού) και της Αμφιτρίτης (ως θεάς της γονιμότητας), στην παραλία των Κιονίων, σε μικρή απόσταση από τη χώρα. Ο δωρικός ναός (2ος αι. π.Χ.) αποτελούσε το σημαντικότερο άσυλο στον κυκλαδικό χώρο. Στις αλλεπάλληλες ανασκαφές έχουν βρεθεί τμήματα από το βωμό - θρόνο, το κρηναίο οικοδόμημα, το εστιατόριο, το εγκοιμητήριο, καθώς επίσης αυτοκρατορικά αγάλματα, θέρμες και λουτρά από τη ρωμαϊκή περίοδο (1ος - 2ος αι.π.Χ.). Μια πλακόστρωτη οδός συνέδεε το ιερό τόσο με το λιμάνι οπού διασώζονται τμήματα του λιμενοβραχίονα όσο και με τον οικισμό των κλασικών χρόνων (5ος αι.μ.Χ.) στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα ο ναός της Ευαγγελιστρίας στην πόλη της Τήνου.

Ο αδάμαστος αέρας καλλιέργησε σε μεγάλο βαθμό και την αδούλωτη φύση των Τηνιακών. Το νησί τους ήταν το τελευταίο κομμάτι γης στον Ελλαδικό χώρο που έπεσε στα χέρια των Οθωμανών, αφού από το 1207 έως το 1715, η Τήνος βρισκόταν υπό τη χαλαρή διακυβέρνηση των Ενετών. Το πέρασμα των Οθωμανών από το νησί δεν διήρκησε παρά ένα αιώνα, από το 1715 έως το 1771 και από το 1775 έως το 1821 με την παροδική ανάπαυλα της ρωσικής κατοχής (1771 - 1775).

Ωστόσο, ουσιαστικοί κυρίαρχοι στο Αιγαίο παρέμειναν οι κουρσάροι και ειδικά ο Χαριεντίν Μπαρμπαρόσα. Οι πειρατικές επιδρομές προκαλούσαν τον τρόμο όχι μονάχα στους νησιώτες αλλά και στις ενετικές και τουρκικές στρατιωτικές φρουρές. Η ανάγκη των Τηνιακών να δημιουργήσουν έναν αμυντικό προμαχώνα που θα ανέκοπτε αποτελεσματικά τις αλλεπάλληλες τουρκικές και πειρατικές επιθέσεις, οδήγησε στη δημιουργία των πυκνοδομημένων κατά παράταξη οικισμών, οι οποίοι ήταν στο σύνολό τους σκαρφαλωμένοι στις πλαγιές των βουνών και σε μεγάλη απόσταση από τις ακτές. Τα σπίτια χτίζονταν μεσοτοιχίες το ένα δίπλα στο άλλο και είχαν περίπου το ίδιο ύψος έτσι ώστε να είναι δυνατή η διαφυγή από τις επίπεδες στέγες σε περίπτωση επίθεσης. Ανάμεσα σε δύο σειρές από κατοικίες, σχηματίζονταν στενοί διάδρομοι καλυμμένοι και από τις δύο πλευρές από τους χοντρούς πέτρινους τοίχους των σπιτιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο δρόμος με τα αμέτρητα σκαλοπάτια περνούσε κάτω από τα σπίτια, ανάμεσα από τοξωτές καμάρες.

Το κάστρο του Ξώμπουργου, που ήταν το ισχυρότερο των Κυκλάδων και έμεινε απάτητο από τις επιδρομές των Οθωμανικών και Πειρατικών στιφών βρισκόταν σκαλωμένο σε ένα γρανιτένιο ύψωμα 500 μέτρων. Τους γυμνούς γκρίζους βράχους του έζωναν δύο σειρές από τείχη γύρω από τα οποία απλώνονταν τα μαγαζιά και οι εμπορικές αγορές της Ενετικής πρωτεύουσας του νησιού. Μέσα από τα τείχη βρίσκονταν οι κατοικίες που αποτελούσαν την πόλη του Κάστρου. Έντεκα πολιορκίες απέκρουσε το Κάστρο ως την τελική συνθηκολόγηση με την Υψηλή Πύλη, το 1715. Εκτιμώντας την ανδρεία των Τηνίων, ο Σουλτάνος επέτρεψε στη φρουρά του Κάστρου να βγει από τα τείχη με υψωμένα τα λάβαρα της, ενώ ο Οθωμανικός στρατός απέδιδε τιμές. Εκδικούμενοι, όμως, την αντίσταση του πανίσχυρου Κάστρου, οι Τούρκοι έκαψαν, ολοσχερώς την πόλη και τα τείχη. Οι λιγοστοί κάτοικοι που απέμειναν στο ύψωμα, δημιούργησαν έναν καινούργιο οικισμό, τον οποίο ονόμασαν Ξώμπουργο, δηλαδή έξω από το Κάστρο (Borgo).

Στους πρόποδες του Ξώμπουργου, μεταξύ των χωριών Τριποτάμου και Ξινάρας, βρέθηκε πρόσφατα τμήμα Κυκλώπειου τείχους που ανάγεται στη Μυκηναϊκή περίοδο (12ος αι. π.X.). Από τα ανασκαφικά ευρήματα προκύπτει ότι στη περιοχή βρισκόταν ο σπουδαιότερος οικισμός του νησιού την περίοδο των Προϊστορικών και αρχαϊκών χρόνων. Εκεί υπήρχε το "θεσμοφόριο" δηλαδή ιερό της Δήμητρας και της κόρης της Περσεφόνης. Στην κορυφή του βουνού είναι τοποθετημένος ένας πέτρινος σταυρός, ορατός από κάθε ύψωμα του νησιού Η διοικητική διαίρεση της χώρας που επεβλήθη με τον Νόμο Καποδίστρια, δημιούργησε στην Τήνο εκτός από τον ομώνυμο δήμο και την κοινότητα Πανόρμου, έναν ακόμη δήμο, που ένωσε τα τριαντατέσσερα χωριά της ενδοχώρας του νησιού, το Δήμο Εξωμβούργου.


Ιστορία Δήμου Εξωμβούργου

Ο Δήμος Εξωμβούργου καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της Νήσου Τήνου σε έκταση 138.213 στρέμματα. Το έδαφος είναι ημιορεινό με υψηλότερη κορυφή τον Τσικνιά 713μ. Παράλληλα διακρίνουμε μικρές πεδινές εκτάσεις με μεγαλύτερη αυτήν της Κώμης. Όσον αφορά τη γεωγραφική θέση του Δήμου Εξωμβούργου, βόρεια συνορεύει με την Κοινότητα Πανόρμου και νότια με τον Δήμο της Τήνου. Ο νέος ΟΤΑ αποτελείται από εννέα πρώην κοινότητες -νυν δημ. διαμερίσματα, οι οποίες στο σύνολό τους περιλαμβάνουν 35 οικισμούς.

Ο Δήμος προήλθε από την συνένωση εννέα πρώην κοινοτήτων:
Κοινότητα Αγάπης με τους οικισμούς Αγάπη και Σκλαβοχωριό.
Κοινότητα Υστερνίων με τους οικισμούς Υστέρνια και Όρμος Υστερνίων.
Κοινότητα Καλλονής με τους οικισμούς Καλλονή, Καρκάδος, Αετοφωλιά και Κάτω Κλείσμα.
Κοινότητα Κάμπου με τους οικισμούς Κάμπος, Αγ. Ρωμανός, Λουτρά, Ξινάρα Σμαρδάκιτο και Ταραμπάδος.
Κοινότητα Καρδιανής με τους οικισμούς Καρδιανή και Όρμος Καρδιανής.
Κοινότητα Κτικάδου με τους οικισμούς του Κτικάδου, Κιονίων, Τριπόταμου, Σπεράδου και Χατζηράδου.
Κοινότητα Κώμης με τους οικισμούς Κώμη, Κολυμπήθρα, Κρόκος, Μοναστήρια Περάστρα και Σκαλάδος.
Κοινότητα Στενής με τους οικισμούς Στενή, Κέχρος, Λιβάδα, Μέση, Μυρσίνη, Ποταμιά και Τζάδος.
Κοινότητα Φαλατάδου με τους οικισμούς Φαλατάδος, Βώλαξ, Κουμάρος.